Ontdekken welke gewoontes je tegenhouden bij wat je echt wilt

Door Tristan5 min leestijd

  • gewoontes
  • zelfinzicht
  • uitstelgedrag
  • patronen herkennen
Een vrouw in paars zit in het midden met haar kin in haar hand en kijkt naar een zonnig pad; links scrolt ze in bed en eet ze snacks, rechts schildert, leest en rent ze.
Op deze pagina 5

Je vindt de gewoontes die je tegenhouden niet door erover na te denken, maar door de momenten te vangen waarop je iets anders doet dan je van plan was. Noteer een week of twee telkens kort wat je wilde doen, wat je in plaats daarvan deed en wat er vlak daarvoor gebeurde. Na een paar dagen zie je welke gewoonte steeds terugkomt en wanneer, en dat is het punt waar je iets kunt veranderen.

Waarom je dit van binnenuit zo slecht ziet

Gewoontes die je tegenhouden voelen op het moment zelf niet als een probleem. Even je telefoon pakken, nog één aflevering, eerst de mail checken: elk los moment is klein en logisch. Pas als je ze naast elkaar legt, zie je dat ze samen je avond of je ochtend opeten.

Daar komen nog drie dingen bij:

  • Een gewoonte loopt automatisch. Je beslist niet bewust om te gaan scrollen, je merkt het pas als je al twintig minuten bezig bent.
  • Je geheugen vat samen. Achteraf onthoud je "ik had geen tijd" of "ik was moe", niet het precieze moment waarop het misging.
  • De gewoonte levert iets op. Rust, afleiding, even niet voelen dat iets spannend of saai is. Omdat het werkt, valt het niet op als obstakel.

Daarom helpt nadenken over "wat doe ik verkeerd?" weinig. Wat wel helpt, is gegevens verzamelen op het moment zelf.

Zo spoor je de gewoonte op, stap voor stap

  1. Maak concreet wat je eigenlijk wilt doen. Niet "meer bewegen" maar "drie avonden per week een halfuur wandelen". Zonder een duidelijk doel kun je niet zien wanneer je ervan afwijkt.
  2. Noteer elk moment waarop het niet lukt. Direct of zo snel mogelijk erna, in een paar woorden. Je hoeft niet te verklaren waarom, alleen vast te leggen wat er gebeurde.
  3. Schrijf op wat je in plaats daarvan deed. Dit is de gewoonte die je zoekt. Wees eerlijk en precies: "op de bank Instagram" zegt meer dan "niks".
  4. Leg vast wat er vlak ervoor was. Hoe laat was het, waar was je, met wie, wat had je net gedaan en hoe voelde je je? Hier zit vaak de echte aanleiding.
  5. Vraag je af wat de gewoonte je oplevert. Ontspanning, uitstel van iets ongemakkelijks, het gevoel even nergens aan te hoeven voldoen? Die behoefte verdwijnt niet als je de gewoonte schrapt, dus je hebt straks een alternatief nodig.
  6. Kijk na een week of twee naar herhaling. Lees alles terug en zoek wat vaker dan twee keer voorkomt: hetzelfde tijdstip, dezelfde plek, hetzelfde gevoel, dezelfde eerste handeling.
  7. Kies één gewoonte en verander het moment ervoor. Niet de gewoonte zelf bestrijden, maar de aanleiding aanpassen: telefoon in een andere kamer, wandelschoenen bij de deur, eerst vijf minuten aan de taak voordat je iets anders opent.

Zo kan een paar dagen noteren eruitzien

Moment Wat je wilde Wat je deed Wat er vlak ervoor was Gevoel
Ma 19:30 Wandelen Bank, telefoon Net gegeten, op de bank gaan zitten Moe, leeg
Wo 19:45 Wandelen Serie gekeken Lastig telefoontje met moeder Geïrriteerd
Do 19:15 Wandelen Bank, telefoon Na het eten op de bank gaan zitten Moe

In dit voorbeeld is het patroon niet "ik ben lui", maar na het eten op de bank gaan zitten. Wie daar eenmaal zit, komt er niet meer af. Dan is de oplossing ook concreet: direct na het eten de jas aantrekken, voordat je gaat zitten.

Let op de zin die je tegen jezelf zegt

Vaak gaat er aan de gewoonte een korte gedachte vooraf. Schrijf die letterlijk op, want die zin keert terug.

"Ik doe het straks wel, eerst even bijkomen."

"Het heeft vandaag toch geen zin meer, het is al laat."

Als je zo'n zin een paar keer hebt opgeschreven, herken je hem de volgende keer terwijl je hem denkt. Dat is vaak al genoeg om een andere keuze te maken.

Waarom het patroon over tijd het verschil maakt

Eén avond waarop je niet gaat wandelen zegt niets. Tien avonden waarvan er zeven op dezelfde manier misgaan, zeggen alles. Pas over een langere periode zie je:

  • op welke dagen of tijden het vooral misgaat;
  • welke gevoelens eraan voorafgaan, zoals vermoeidheid, spanning of verveling;
  • welke situaties of mensen de gewoonte aanzetten;
  • of één gewoonte de andere uitlokt, bijvoorbeeld laat naar bed leidt tot een trage ochtend en dan tot overslaan van wat je wilde doen.

Dat terugkijken is het lastigste deel, omdat losse notities in een schrift of op je telefoon snel uit beeld raken. undrstand kan daarbij helpen: je deelt hoe het gaat met een snelle check-in, een korte vraag per dag, door hardop te praten of met een foto van je papieren dagboek, en undrstand laat zien welke gewoontes, gedachten en aanleidingen steeds terugkomen. Je kunt er ook zelf een klein appje in maken door het te beschrijven, bijvoorbeeld een avondcheck die vraagt wat je vandaag wilde doen en wat er tussen kwam. Maar een notitieboekje werkt ook, zolang je het regelmatig terugleest.

Wanneer meer nodig is dan zelf uitzoeken

Soms is een gewoonte geen kwestie van een verkeerde volgorde in je avond. Als je merkt dat je jezelf niet meer kunt stoppen, bijvoorbeeld met drinken, eten, gamen of gokken, of als de gewoonte vooral dient om somberheid, angst of leegte niet te voelen, en dat al langere tijd zo is, dan is het verstandig om met je huisarts of een psycholoog te praten. Zelf bijhouden kan dan nog steeds nuttig zijn als iets wat je meeneemt naar dat gesprek, maar het vervangt geen professionele hulp.

Veelgestelde vragen

Je Observer

Welke gedachte komt steeds terug op hetzelfde moment van de dag?

Deel je gedachten met mij, dan vertel ik je wat me opvalt.

Probeer gratis

Lees verder